Yazdırılabilir rehber · 9–10 yaş

Tosbi’nin Vücut Defteri: Sistemler, Duyular ve Kanıt

Her derste Tosbi’nin kurgusal bir vücut, koşucu ya da öğün öyküsü kullanılır. Görevler, sistemlerin birbirine nasıl bağlı olduğunu ve basit bir modelin nerede doğru olmaktan çıktığını gösterir. Çocuğa kendi vücudunu, sağlığını, ilaçlarını ya da aile sağlığını asla sormayın; tanı ya da tedavi vermeyin.

Malzeme: Ekran yeterlidir. İsteğe bağlı: bir döngüyü ya da yolu çizmek için kâğıt ve kurşun kalem. Hiçbir şey kaydedilmez, yazılmaz ya da paylaşılmaz.

Dersleri aç

Neyi gözlemleyebilirsiniz?

Çocuğun bir sistemi diğer parçalarla bağlantılarıyla anlatıp anlatmadığına ve bir modelin nerede yetersiz kaldığını söyleyip söyleyemediğine bakın.

Bir koşu sırasında kalp, akciğerler ve kaslar birbirine nasıl bağlıdır ve basit bir çizim neyi dışarıda bırakır?

Ders 1

Vücut sistemleri birlikte çalışır

Hedef: Tek bir eylemde birlikte çalışan sistemleri adlandırır ve her birinin bir sonrakine neyi ilettiğini söyler.

Çocuklar vücudu birbirinden kopuk parçalar gibi düşünür. Tek bir eylemde sistemlerin birbirine bağlı olduğunu gösterin. Örneği kurgusal bir koşucuyla sınırlı tutun; bir çocuğun vücudunu bir başkasıyla kıyaslamayın.

Başlangıç: Sorun: “Bir kişi tepeye koşarken vücudunun içinde neler olabilir?”
Destek cümlesi: “Havayı hangi organ içeri alır? Kanı hangi organ hareket ettirir?”
Sık karışıklık: Çocuk her organın tek başına çalıştığını düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Parçalar birbirine bağlıdır.”
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan yardım almadan birlikte çalışan iki sistemi adlandırmasını isteyin. Aralarındaki bağı anlatıp anlatmadığına bakın.

Göster: Kaslara oksijen getiren iki organa dokun.

Ders 2

Dolaşım döngüsü

Hedef: Dolaşım döngüsünün parçalarını doğru sıraya koyar ve kalbin neden pompalayan bir kas olduğunu açıklar.

Çocuklar kanın yönsüz bir şekilde dönüp durduğunu düşünebilir. Tek yönlü kapakçıkları ve iki yönü gösterin: kalpten uzağa ve kalbe geri. Örnekleri bir çizimle ya da modelle sınırlı tutun; çocuğun kendi nabzını ya da kalbini ölçmesini istemeyin.

Başlangıç: Kâğıda bir kalp, bir akciğer ve bir döngü çizin; oklarla işaretleyin. Sorun: “Kan kalpten çıktıktan sonra nereye gider?”
Destek cümlesi: “Bu damar kanı kalpten mi uzaklaştırır, yoksa kalbe mi geri getirir?”
Sık karışıklık: Çocuk döngünün yönü olmadığını düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Kan tek yönde, kapakçıklardan geçerek hareket eder.”
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan döngüyü kâğıt üzerinde parmağıyla yardım almadan izlemesini isteyin. Kalbe dönmeden önce akciğerlere gidip gitmediğine bakın.

Göster: Her damarı doğru kutuya koy: kalpten uzağa mı, kalbe geri mi?

Ders 3

Solunum yolu

Hedef: Solunum yolunun parçalarını sıraya koyar ve diyafram ile kaburgaların göğüs boşluğunu nasıl değiştirdiğini açıklar.

Çocuklar akciğerlerin balonlar gibi kendiliğinden dolduğunu düşünebilir. Göğüs kaslarının boşluğu değiştirdiğini, havanın da bunu izlediğini gösterin. Solunum örneklerini sakin ve günlük düzeyde tutun; çocuklara kendi soluk alıp verişlerini ya da bir sağlık durumunu sormayın.

Başlangıç: Sorun: “Bir kişi nefes alırken önce ne hareket eder: hava mı, göğüs mü?”
Destek cümlesi: “Göğüs içindeki boşluğu ne büyütür?”
Sık karışıklık: Çocuk akciğerlerin kendi kendine şiştiğini düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Göğüs kasları yer açar, hava da onu izler.”
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan göğsün boyutunu değiştiren iki parçayı yardım almadan söylemesini isteyin. Diyafram ve kaburgaları adlandırıp adlandırmadığına bakın.

Göster: Nefes alırken göğsü büyüten iki vücut parçasına dokun.

Ders 4

Sindirim yolu

Hedef: Sindirim yolunun parçalarını doğru sıraya koyar ve besinlerin çoğunun kana nerede geçtiğini açıklar.

Çocuklar yiyeceğin hemen, bir anda kana geçtiğini düşünebilir. Sırayı ve emilimin nerede olduğunu gösterin. Beslenme ya da diyet önerilerinden kaçının; çocuklara kendi öğünlerini ya da bir sindirim sorununu sormayın.

Başlangıç: Sorun: “Bir lokma ekmek çiğnendikten sonra nereye gider?”
Destek cümlesi: “Hangi kısmın kıvrımları var? Besinler tüpten nerede çıkar?”
Sık karışıklık: Çocuk, besinlerin çoğunun midede emildiğini düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Besinlerin çoğu ince bağırsakta kana geçer.”
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan sırayı resimlere bakmadan söylemesini isteyin. Önce ağzı, kana geçişten önce ince bağırsağı söyleyip söylemediğine bakın.

Göster: Her yeri sindirim yolundaki sırasına göre doğru kutuya koy.

Ders 5

Duyudan tepkiye

Hedef: Bir duyu, sinir ve beyin zincirinin parçalarını sıraya koyar; bir refleksin omurilikten geçen hızlı bir yanıt olduğunu açıklar.

Çocuklar her sinyalin yanıttan önce beyne ulaştığını düşünebilir. Refleksi yararlı bir kısa yol olarak gösterin. Yaralanma, acı ya da tıbbi testleri anlatmayın; çocuktan bir refleksi kendi vücudunda göstermesini istemeyin.

Başlangıç: Sorun: “Bir zilin çaldığını nasıl anlarsın?”
Destek cümlesi: “Sinyali önce hangi organ aldı? Mesajı kaslara ne gönderdi?”
Sık karışıklık: Çocuk her hareketi beynin karara bağladığını düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Bazı yanıtlar omurilikten geçer; beyin bunları kısa bir süre sonra öğrenir.”
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan kulaktan beyne, sonra bir kasa bir çizgi çizmesini isteyin. Yanıt çok hızlıysa omuriliği ekleyip eklemediğine bakın.

Göster: Hızlı bir refleks zinciri kur: duyu organını, yolu ve yanıtı doğru kutulara koy.

Ders 6

Kemikler, eklemler ve kaslar

Hedef: Bir kasın yalnızca çekebildiğini ve bir kas çiftinin bir eklemi iki yönde hareket ettirdiğini açıklar.

Çocuklar kasların kemikleri ittiğini ya da tek bir kasın her işi yaptığını düşünebilir. Açıklamayı çift ve çekme düzeyinde tutun. Çocuklara yaralanmalar, kemik sorunları ya da kendi vücutları hakkında soru sormayın; çocuğun tek başına deneyebileceği egzersiz önerilerinden kaçının.

Başlangıç: Kâğıda bükülmüş bir kol çizin. Sorun: “Kolu bükmek için hangi kas kısalır, hangisi uzar?”
Destek cümlesi: “Bir kas itebilir mi, yoksa yalnızca çekebilir mi? O hâlde kolu geri getiren ne?”
Sık karışıklık: Çocuk tek bir kasın eklemi iki yönde de hareket ettirdiğini düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Kas çekebilir. Karşıt kası ise öbür yöne çeker.”
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan dirsekteki iki kası yardım almadan adlandırmasını isteyin. Yalnızca ilk kası değil, karşıt kası da söyleyip söylemediğine bakın.

Göster: Dizde bir çift olarak çalışan iki kasa dokun.

Ders 7

Farklı duyular için tasarım

Hedef: İnsanların dünyayı farklı yollarla algıladığını açıklar ve aynı bilgiyi paylaşmanın ikinci bir yolunu söyler.

Çocuklar bazı insanların farklı duyulara sahip olduğunu duyabilir ve ne diyeceklerinden emin olamayabilir. Mesajı saygılı ve pratik tutun: birden çok duyu için tasarlayın. Hiçbir kişiye etiket yapıştırmayın; çocuktan bir arkadaşının ya da aile üyesinin duyularını ya da durumunu anlatmasını istemeyin.

Başlangıç: Yalnızca renk kullanan bir işaret gösterin ve sorun: “Rengi iyi göremeyen biri ne yapabilir?”
Destek cümlesi: “Başka hangi ipucu yardım eder: bir yazı, bir resim, bir ses?”
Sık karışıklık: Çocuk ikinci bir yolun işareti daha az net yaptığını düşünebilir. Açıkça söyleyin: “İkinci bir yol mesajın daha çok kişiye ulaşmasını sağlar.”
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan daha az duyan birine yardım eden bir yolu yardım almadan söylemesini isteyin. Sese bağlı olmayan bir yol anlatıp anlatmadığına bakın.

Göster: Bir duyuruyu iyi duyamayan biriyle paylaşan iki yola dokun.

Ders 8

Bir sağlık iddiasını kontrol etmek

Hedef: Sağlık iddialarını kanıtla desteklenip desteklenmediğine göre ayırır ve sağlık soruları için güvendiği bir yetişkini ya da doktoru adlandırır.

Çocuklar sağlık iddialarıyla oyunlarda, videolarda ve reklamlarda karşılaşır. Kontrol etme ve sorma alışkanlığını öğretin. Teşhis, tedavi ya da ilaç önerisi vermeyin; çocuğa kendi ya da bir aile üyesinin sağlığını sormayın ve her sağlık sorusunda bir doktoru işaret edin.

Başlangıç: Şu iddiayı yüksek sesle okuyun: “Tek bir içecek bütün vücut sorunlarını bir gecede çözer.” Sorun: “Önce neyi kontrol ederdin?”
Destek cümlesi: “Bunu kim söylüyor? Arkasında bir test var mı? Kime sorabilirsin?”
Sık karışıklık: Çocuk, bir iddianın kendinden emin konuşulduğu için doğru olduğunu düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Emin konuşmak kanıt değildir. Kontrol ederiz.”
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan soracağı güvendiği bir yetişkini, bir kişinin adını vermeden söylemesini isteyin. Ebeveyn, öğretmen ya da okul hemşiresi gibi bir rol anlatıp anlatmadığına bakın.

Göster: Bir sağlık iddiası hakkında önce sorulacak iki soruya dokun.

Bu setin ilerlemesi

Tamamlanan dersler bu tarayıcıda kalır. Bu seti sıfırlamak diğer Kids derslerini ve diğer ürünlerin verilerini korur.