Yazdırılabilir rehber · 6–8 yaş

Piko’yla Uzay Modelleri

Çocuktan seçmeden önce ipucunu ya da nedeni söylemesini isteyin: kim kimin çevresinde dönüyor, hangi yarı aydınlık, halkada ne kadar ilerlendi. Her derste dört kısa anlatım, üç etkinlik ve ayrı bir gösterme görevi var. Resimler uzayın basit modelleridir. Üzerinde belirtilmedikçe ölçekli değildir ve gerçek gökyüzüne bakmanın yerini tutmaz. Her kapalı görevin kabul edilen tek bir son durumu vardır.

Malzeme: Ekran yeterlidir. İsteğe bağlı: bir yetişkinle birlikte loş bir odada bir top ve bir el feneri; fenerin topun yalnız kendisine dönük yarısını aydınlattığını görmek için. Bir cetvel ya da 30 santimetrelik bir kâğıt şerit ve bir takvim sayfası da kullanılabilir. Feneri asla kimsenin gözüne tutmayın, gerçek Güneş’e de asla bakmayın. Teleskop, gece dışarı çıkma, fotoğraf, kayıt, hesap veya zamanlayıcı gerekmez.

Dersleri aç

Neyi gözlemleyebilirsiniz?

Çocuğun önceki yanıtı ezberlemek yerine resimdekini kullanıp kullanmadığına bakın: ortada hangi cisim var, altın nokta nerede, Ay’ın hangi yüzü parlak. Nedenini söyleyip söyleyemediğine de dikkat edin. Göstermek, söylemek ve kart taşımak kabul edilir.

“Resimde bunu sana ne söyledi?” veya “Bu model neyi göstermiyor?” diye sorun. Yıldız bu ders görevini bu cihazda kaydeder; gelişimi ölçmez, tanı koymaz, ustalık belgesi de değildir.

Ders 1

Güneş, Dünya ve Ay modeli

Hedef: Güneş, Dünya ve Ay modelinde kimin kimin çevresinde döndüğünü söyler: Dünya Güneş’in, Ay ise Dünya’nın çevresinde döner.

Resimleri model olarak kullanın. Gerçek Güneş sisteminde her şey hareket hâlindedir. Tam olarak Dünya ile Ay, Dünya’nın içinde kalan ortak bir noktanın çevresinde döner; ama bu yaşta “Ay, Dünya’nın çevresinde döner” demek doğru düzeydir. Resimler ölçekli değildir. Çocuktan “Ay, Dünya’nın çevresinde döner.” gibi tam bir cümle isteyin. Gökyüzünde bir şey görmek gerekmez.

Başlangıç: İlk resmi gösterin ve çocuktan noktalı halkanın ortasındaki cismi bulmasını isteyin.
Destek cümlesi: “Halkada hangi cisim var ve neyin çevresinde dönüyor?”
Sık karışıklık: Çocuklar Güneş gökyüzünde ilerliyormuş gibi göründüğü için sık sık Güneş’in Dünya’nın çevresinde döndüğünü düşünür. Resimler Dünya’nın Güneş’in çevresinde döndüğünü gösterir; gökyüzü gözlemini gece ve gündüz dersine bırakın.
Aktarımı gözlemleme: Yeni bir çift verin, örneğin Mars ile Güneş; çocuktan hikâyeyi aynı sözcüklerle anlatmasını isteyin.

Göster: Yeni bir yer: Mars ve iki küçük uydusu. Her cismi yerine koy.

Ders 2

Dünya kendi ekseni etrafında döner

Hedef: Dünya’nın, Kuzey ve Güney kutuplarından geçen kendi ekseni etrafında döndüğünü gösterir ve bu dönüşü Güneş’in çevresindeki yolculuğundan ayırır.

Dünya’nın ekseni hayal edilen bir çizgidir ve Dünya’nın Güneş çevresindeki yoluna göre biraz eğiktir; resim bu eğikliği gösterir. Eğiklik ve mevsimler sonraya kalabilir. Ayrı tutulacak iki fikir, yerinde dönmek ile bir şeyin çevresinde dönmektir. Çocuğun kendi bedenini döndürmesi gerekmez; bir yetişkinle birlikte topaç ya da masada çevrilen bir bozuk para yeterlidir.

Başlangıç: Dünya resmini gösterin ve çocuktan etrafında döndüğü çizgiyi göstermesini isteyin.
Destek cümlesi: “Dönerken yerinde mi kalıyor, yoksa bir yere yolculuk mu ediyor?”
Sık karışıklık: Çocuklar “dönmek” sözcüğünü ikisi için de kullanır. “Neyin etrafında?” diye sorun: kendi etrafında dönmek bir dönüştür, Güneş’in çevresinde dönmek bir yolculuktur.
Aktarımı gözlemleme: Bir topaç ya da çevrilen bir kalem gösterin; çocuktan bunun yerinde dönmek mi yolculuk mu olduğunu söylemesini isteyin.

Göster: Mars da Dünya da iki biçimde hareket eder. Her resmi ayır: yerinde dönmek mi, başka bir cismin çevresinde dönmek mi?

Ders 3

Gece ve gündüz nasıl oluşur?

Hedef: Bir resimde Dünya üzerinde işaretli yerin gündüzde mi gecede mi olduğunu söyler ve Dünya’nın dönüşünün o yeri birinden öbürüne taşıdığını belirtir.

Resimler basit bir modeli gösterir: Güneş çok uzakta olduğu için Dünya’nın kendisine dönük yarısının tamamını aydınlatır. Aydınlık ile karanlık arasındaki kenarda gün doğumu ya da gün batımı vardır; resimde kenardaki nokta ışıktan çıktığı için akşamdır. Lambayı kimsenin gözüne tutmayın. Mars da döndüğü için orada da gece ve gündüz olur.

Başlangıç: Çocuktan önce Güneş’i, sonra altın noktayı bulmasını ve noktanın hangi yarıda olduğunu söylemesini isteyin.
Destek cümlesi: “Hangi yarı Güneş’e dönük? Nokta o yarıda mı?”
Sık karışıklık: Bazı çocuklar gecenin Güneş uzaklaştığı ya da Ay onu örttüğü için geldiğini söyler. Onları resme döndürün: bulunduğumuz yer Güneş’ten uzağa döndü.
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan bir yerin bütün bir günlük hikâyesini anlatmasını isteyin: ışık, akşam, karanlık ve yeniden ışık.

Göster: Mars da döner, o yüzden orada da gece ve gündüz olur. Altın noktanın karanlıkta olduğu her resme dokun.

Ders 4

Yörünge: bir tur bir yıl sürer

Hedef: Yörüngenin Dünya’nın Güneş çevresindeki yolu olduğunu ve bu yolda bir tam turun bir yıl sürdüğünü söyler.

Dünya’nın yörüngesi neredeyse bir dairedir ve gerçek yıl yaklaşık 365 gün ve çeyrektir; bu yüzden dört yılda bir fazladan bir gün ekleriz. Bu derste yalnızca “Güneş’in çevresinde bir tur bir yıldır” fikri yeter. Güneş’ten uzak gezegenlerin yolları daha uzundur ve daha yavaş hareket ederler; bu yüzden yılları daha uzundur.

Başlangıç: Bayrağı gösterin ve çocuğa bayrağın neyi işaretlediğini sorun.
Destek cümlesi: “Dünya halkada şimdi ne kadar yol gitti? Bu yılın ne kadarı eder?”
Sık karışıklık: Gün de yıl da Dünya’nın hareketini içerir. Yeniden “neyin etrafında?” diye sorun: gün kendi ekseni etrafında bir dönüş, yıl Güneş’in çevresinde bir turdur.
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan daha büyük halkası olan bir gezegenin aynı turu ne kadar sürede atacağını ve nedenini söylemesini isteyin.

Göster: Piko üç gezegen çizdi; her biri kendi yörüngesinde. Hangi gezegen Güneş’in çevresinde bir tur atmak için en uzun süreyi harcar?

Ders 5

Sekiz gezegenin sırası

Hedef: Sekiz gezegeni Güneş’ten başlayarak Merkür’den Neptün’e doğru sıralar ve Plüton’un cüce gezegen olduğunu, sekiz gezegenden biri olmadığını söyler.

Adın önemli olduğu yerlerde her gezegen resminin dinleme düğmesi vardır. Çocuğun kendi uydurduğu kısa bir cümle sırayı hatırlamak için iyi bir yoldur. Plüton 2006 yılına kadar gezegen sayılıyordu; bilim insanları şimdi ona cüce gezegen diyor. Resimler basit çizimlerdir ve ölçekli değildir.

Başlangıç: Sırayı birlikte söyleyin, dizi boyunca gösterin ve Dünya’da durun.
Destek cümlesi: “Bu gezegenden hemen önce hangisi geliyor? Hemen sonra hangisi?”
Sık karışıklık: Çocuklar eski kitaplarda öyle yazdığı için Plüton’un dokuzuncu gezegen olduğunu söyleyebilir. Bilim insanlarının artık ona cüce gezegen dediğini söyleyin.
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan sıra için kendi kısa cümlesini uydurmasını ve iki kez söylemesini isteyin.

Göster: Piko dokuz gezegen olduğunu söylüyor. Bunlardan hangisi sekiz gezegenden biri değil?

Ders 6

Kayalık ve dev gezegenler

Hedef: Sekiz gezegeni Güneş’e yakın dört küçük kayalık gezegen ile daha uzaktaki dört dev gezegen olarak ayırır.

Kayalık gezegenlere karasal gezegenler de denir. Dört dev, gaz devleri Jüpiter ile Satürn ve buz devleri Uranüs ile Neptün’dür. Bir devin üzerinde durulacak sert bir yüzey yoktur. Jüpiter ve Dünya resmi dışında resimlerdeki büyüklükler ölçekli değildir. Gökyüzünde bir şey görmek gerekmez.

Başlangıç: Sekiz gezegenin dizisini gösterin ve çocuğa kayalık gezegenlerin nerede bitip devlerin nerede başladığını sorun.
Destek cümlesi: “Küçük ve sert yüzeyli mi, yoksa kocaman ve yüzeysiz mi? Güneş’ten kaçıncı sırada?”
Sık karışıklık: Halkalar ya da sıcaklık çocuğu yanıltabilir. Venüs çok sıcaktır ve kayalıktır; Satürn’ün halkaları var ve o bir devdir.
Aktarımı gözlemleme: Bir gezegenin adını söyleyin ve çocuktan ailesini ve nedenini tek cümleyle söylemesini isteyin.

Göster: Yeni bir gezegen grubu. Kayalık olan her gezegene dokun.

Ders 7

Ay’ın değişen görünümü

Hedef: Güneş’in Ay’ın hep yarısını aydınlattığını söyler ve Ay’ın dört görünümünü (yeni ay, hilal, ilk dördün, dolunay) aydınlık yarının ne kadarını gördüğümüze göre adlandırır.

Ay’ın yarısı her zaman Güneş tarafından aydınlatılır. Dolunayda aydınlık yarının tamamı bize döner, yeni ayda aydınlık yarı bizden uzağa bakar. Dünya’nın kuzey yarısından bakıldığında büyüyen Ay’ın parlak kısmı, resimlerdeki gibi sağdadır. Dünya’nın gölgesi yalnızca Ay tutulmasının nedenidir. Gerçek Ay’ı bir yetişkinle birlikte pencereden izlemek isteğe bağlıdır; gerçek Güneş’e asla bakılmaz.

Başlangıç: İlk resmi gösterin ve çocuğa Güneş’in nerede olduğunu, Ay’ın hangi yarısının parlak olduğunu sorun.
Destek cümlesi: “Ay’ın hangi yüzü Güneş’e dönük? O yüzün ne kadarını görebiliyoruz?”
Sık karışıklık: Birçok kişi Ay’ın görünümlerini Dünya’nın gölgesinin yaptığını sanır. Görünümler, aydınlık yarının ne kadarını gördüğümüzden gelir.
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan parmağını dört görünüm boyunca sırayla gezdirmesini ve her seferinde neyin değiştiğini söylemesini isteyin.

Göster: Güneş, Ay’ın solunda. Güneş’in Ay’ı doğru aydınlattığı her resme dokun.

Ders 8

Ölçekli olmayan modelin sınırı

Hedef: Güneş, Dünya ve Ay resminin ölçekli olmayan bir model olduğunu söyler: sırayı ve kimin kimin çevresinde döndüğünü gösterir, gerçek büyüklükleri ve uzaklıkları göstermez.

Bir model bazı şeyleri dışarıda bıraktığı için işe yarar. Şunu sorun: Bu resim neyi doğru gösteriyor, neyi yanlış? Gerçek sayılar okumak içindir, ezberlemek için değil: Güneş yaklaşık 109 Dünya genişliğindedir, Ay ise Dünya’dan yaklaşık 30 Dünya genişliği uzaktadır. Gezegenler birbirinden çok uzaktır ve aralarındaki boşluklar birbirinden çok farklıdır.

Başlangıç: İlk modeli gösterin ve çocuğa neyi iyi gösterdiğini sorun.
Destek cümlesi: “Bu gerçek hayatta da böyle mi? Nasıl öğrenebiliriz?”
Sık karışıklık: Net ve parlak bir resim gerçek gibi görünebilir. Çocuğa bir resmin yararlı olup yine de ölçekli olmayabileceğini hatırlatın.
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan bir modelin bize söyleyebildiği bir şeyi ve söyleyemediği bir şeyi adlandırmasını isteyin.

Göster: Piko Güneş’i ve sekiz gezegeni aralarında eşit boşluklarla dizdi. Bu resimle ilgili her bilgiyi yerine koy.

Bu setin ilerlemesi

Tamamlanan dersler bu tarayıcıda kalır. Bu seti sıfırlamak diğer Kids derslerini ve diğer ürünlerin verilerini korur.