Yazdırılabilir rehber · 9–10 yaş

Hece’nin Duygu Defteri: Bakış Açıları ve Destek

Her derste Hece, Piko ve Tosbi’nin kurgusal öyküleri kullanılır. Birçok görev açıktır: duygu kartları olasılıkları gösterir; bir karakterin ya da çocuğun ne hissetmesi gerektiğini göstermez ve birden çok cevap uyabilir. Öteki görevler saygılı adımlarla ilgilidir; en iyi adım herkesi güvende tutan ve dinlenen adımdır. Çocuktan kendi yaşadığı bir olayı, bir aile meselesini ya da kendi duygusunu paylaşmasını asla istemeyin.

Malzeme: Ekran yeterlidir. İsteğe bağlı: cümle kurma görevleri için kâğıt ve kurşun kalem. Hiçbir şey kaydedilmez, yazılmaz ya da paylaşılmaz.

Dersleri aç

Neyi gözlemleyebilirsiniz?

Çocuğun bir durumda iki duyguyu, birini yanlış saymadan adlandırıp adlandıramadığına bakın. Seçmeden önce öyküden bir neden verip vermediğini gözleyin.

Adlandırdığın duyguyla aynı anda olabilecek başka hangi duygu var? Öyküde bunu ne gösteriyor?

Ders 1

Karışık duygular

Hedef: Bir durumda aynı anda doğru olabilen iki duyguyu adlandırır ve ikisinin de neden gerçek olduğunu söyler.

Duygular çoğu zaman karışık gelir. Aynı anda iki duyguyu taşımak normaldir ve biri ötekini iptal etmez. Kartlar Piko ve Tosbi hakkında olasılıkları gösterir; çocuğun ne hissetmesi gerektiğini değil. Çocuk yalnızca tek bir duygu adlandırırsa düzeltmeyin; “Aynı anda doğru olabilecek başka bir duygu var mı?” diye sorun. Her öyküyü kurgusal karakterlerle sürdürün: çocuğa kendi yaşadıklarını ya da duygularını sormayın.

Başlangıç: Yarıştan önce Piko hakkında kısa bir öykü anlatın ve sorun: “Piko şu anda ne hissediyor olabilir?” Çocuk önce bir duygu söylesin, sonra başka bir duygunun da olup olamayacağını sorun.
Destek cümlesi: “Piko aynı anda iki şey hissediyor olabilir mi? Cümlede bunu hangi sözcükler gösteriyor?”
Sık karışıklık: Çocuk iki duygunun birlikte doğru olamayacağını ya da bir duygunun “doğru” olması gerektiğini düşünebilir. Açıkça söyleyin: “İkisi de doğru olabilir. Tek birini seçmek zorunda değiliz.”
Aktarımı gözlemleme: Öyküyü değiştirin; örneğin yarışı okul gezisiyle değiştirin. Çocuğun kaç duygu adlandırması gerektiği söylenmeden iki duyguyu adlandırıp adlandırmadığına bakın.

Göster: Tosbi’nin resmi okul sergisinde asılıyor. Tosbi resmin orada asılı olmasına sevinir, ama herkesin ona bakacağını düşününce endişelenir. Her kutuya bir duygu koy. Olay kartı kutulara uymaz.

Ders 2

Başka bir bakış açısı

Hedef: Bir olay hakkında hüküm vermeden önce, bir kişinin bulunduğu yerden neyi görebileceğini ya da duyabileceğini söyler.

Çocuklar çoğu zaman herkesin kendi gördüğünü gördüğünü varsayar. Bakış açısı yavaş gelişen bir beceridir. Öyküler kurgusal karakterlerle ilgilidir; kartlar çocuğun neyi görmesi ya da hissetmesi gerektiğini hiçbir zaman göstermez. Çocuk “Tosbi bile bile yaptı” derse, Tosbi’nin bulunduğu yerden neyi görebileceğini sorun.

Başlangıç: Bir masaya üç figür yerleştirin; örneğin Hece önde, Piko bankta ve Tosbi kapıda. Sorun: Topun duvarın arkasına gittiğini kim görebilir?
Destek cümlesi: “Duvarın arkasını görmek için nerede durmalısın? Kapıda duran biri neyi göremez?”
Sık karışıklık: Çocuk, topu gören kişinin bu konuda her şeyi bildiğini düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Bir parçayı görmek, bütün hikâyeyi bilmek demek değildir.”
Aktarımı gözlemleme: Bir figürü yeni bir yere taşıyıp soruyu yeniden sorun. Çocuğun cevabı yerle birlikte değiştirip değiştirmediğine, yoksa en çok sevdiği karaktere göre mi seçtiğine bakın.

Göster: Piko oyunu izlemedi. Piko’nun neyi bilebileceğini gösteren iki şeye dokun.

Ders 3

Tahmin ve kanıt

Hedef: Bir cümleyi tahmin ya da kanıt olarak ayırır ve karar vermeden önce tahmini kontrol eden bir soru seçer.

Bu ders dikkatli düşünmeyle ilgilidir, suçlamayla değil. Tahmin yapmak normaldir; beceri onları tahmin olarak adlandırmak ve kontrol etmektir. Çocuktan gerçek bir sınıf arkadaşını ya da gerçek bir aile üyesini yargılamasını istemeyin. Yalnızca kurgusal karakterleri kullanın.

Başlangıç: Tosbi’nin el sallamadığı öyküyü okuyun, sonra sorun: “Bu, gördüğümüz bir şey mi, yoksa düşündüğümüz bir şey mi?”
Destek cümlesi: “Daha fazla bilmek için neye bakabilir ya da neyi sorabiliriz?” Çocuk cevabı söylemeden önce kontrolü adlandırsın.
Sık karışıklık: Çocuk, kendinden emin bir tahmini kanıt sayabilir. Açıkça söyleyin: “Emin konuşmak onu kanıt yapmaz. Yine de kontrol etmemiz gerekir.”
Aktarımı gözlemleme: Öyküyü, tahmin başka bir karakter hakkında olacak şekilde değiştirin ve çocuğun karar vermeden önce yine kontrol isteyip istemediğine bakın.

Göster: Her cümleyi ayır: kontrol edilebilen bir kanıt mı, yoksa hâlâ kontrol edilmesi gereken bir tahmin mi?

Ders 4

Ben dili

Hedef: Duyguyu, durumu ve tek bir net isteği adlandıran bir cümle kurar.

Ben cümlesi, pratikle gelişen bir beceridir. Amaç kusursuz bir cümle kurmak değil; bir duyguyu kimseyi suçlamadan söyleyebilmektir. Yalnızca kurgusal karakterleri kullanın. Çocuktan gerçek bir kişiyle yaşadığı gerçek bir çatışmayı anlatmasını asla istemeyin.

Başlangıç: Sıra bekleme öyküsünü okuyun ve sorun: “Hangi cümle duyguyu, durumu ve isteği birlikte söylüyor?”
Destek cümlesi: “Hangi sözcükler konuşanın ne hissettiğini söylüyor? Hangileri küçük bir şey istiyor?”
Sık karışıklık: Çocuk, yalnızca “ben” ile başladığı için bir cümlenin ben cümlesi olduğunu düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Bir duygu, bir durum ve bir istek de gerekir.”
Aktarımı gözlemleme: Aynı öyküyü suçlayan bir cümleyle anlatın ve çocuğun yardım almadan onu bir ben cümlesine çevirip çeviremediğine bakın.

Göster: Cümlenin kimden söz ettiğine bak. Her cümleyi ayır: suçlayan bir “sen” cümlesi mi, yoksa bir ben cümlesi mi?

Ders 5

Çatışmada seçenekler

Hedef: Bir çatışmada birden çok seçenek sayar ve iki ihtiyacı da gözeten bir seçenek seçer.

Çocuklar arasında çatışmalar normaldir. Bu ders bir çocuğun mutlaka geri adım atması gerektiği bir kural değil, seçenek aramanın bir yolunu öğretir. Yalnızca kurgusal karakterleri kullanın. Çocuktan bir sınıf arkadaşı ya da kardeşiyle yaşadığı gerçek bir çatışmayı adlandırmasını istemeyin.

Başlangıç: Kitapla ilgili öyküyü okuyun ve sorun: “Hece ile Tosbi ikisi de bakabilsin diye ne yapabilirler?”
Destek cümlesi: “Hangi seçenek ikisine de bir pay veriyor? İkisi de hangisini kabul eder?”
Sık karışıklık: Çocuk, adil seçeneğin tamamen geri çekilmek olduğunu düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Adil bir plan iki ihtiyacı da gözetir. İkisinin de her şeyini kaybetmesi gerekmez.”
Aktarımı gözlemleme: Nesneyi başka bir şeyle değiştirin, örneğin tek bir ortak kalemle; çocuğun seçim yapmadan önce iki seçenek adlandırıp adlandıramadığına bakın.

Göster: İki arkadaş aynı anda son yeşil boya kalemini istiyor. Adil bir plan kur: ilk adımı, adil seçeneği ve sonraki kontrolü yerlerine koy.

Ders 6

Sınırlar ve saygılı hayır

Hedef: Hayırı tek ve net bir cümleyle saygılı biçimde söyler ve karşıdakinin hayırına saygı gösteren bir tepki seçer.

Sınır ve rıza, küçük günlük seçimlerle başlar: oyunda sıra, ortak bir resim, ödünç alınan bir kalem. Bu ders bu günlük durumlarda kalır. Çocuk, hayır dedikten sonra ısrar edilen bir durumdan ya da bir yetişkinden sır saklaması istenen birinden bahsederse sakin dinleyin ve açıkça söyleyin: “Hemen güvendiğin bir yetişkine söyle. Bu senin suçun değil.” Çocuktan kendi yaşantısını anlatmasını istemeyin; güvenlik kaygınız varsa okul rehber öğretmenini ya da aileyi devreye sokun.

Başlangıç: Piko’nun boyamaya hayır dediği öyküyü okuyun ve sorun: “Piko’nun hayrı Tosbi’den ne yapmasını istiyor?”
Destek cümlesi: “Tosbi, arkadaşlığı açık tutarken ne diyebilir?”
Sık karışıklık: Çocuk, hayrın yalnızca nezaket olduğunu ve tartışılarak değiştirilebileceğini düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Hayır, hayırdır. Önce dinleriz; karşıdaki isterse ancak o zaman birlikte karar veririz.”
Aktarımı gözlemleme: Öyküyü hayrın farklı bir anda söylendiği şekilde tekrar oynatın ve çocuğun yine durup dinleyip dinlemediğine bakın.

Göster: Her cümleyi ayır: saygılı bir hayır mı, yoksa bir hayırdan sonra baskı mı?

Ders 7

Bir onarım planı

Hedef: Ne olduğunu adlandırır, bahane olmadan özür diler, somut bir onarım önerir ve neyin değişeceğini söyler.

Onarım zararı silmez; ama özen gösterdiğini ve sorumluluk aldığını gösterir. Çocuklar için temel beceri, özre bir somut onarım eklemektir; söz ise yalnızca tutulabildiğinde önem kazanır. Yalnızca kurgusal karakterleri kullanın. Çocuktan kendi yol açtığı ya da yaşadığı gerçek bir zararı anlatmasını istemeyin.

Başlangıç: Yırtılan resim öyküsünü anlatın ve sorun: “Piko önce ne yaptı, bunu düzeltmek için Piko ne yapabilir?”
Destek cümlesi: “Hangi sözcükler ne olduğunu söylüyor? Hangileri özür? Hangileri düzeltiyor?”
Sık karışıklık: Çocuk, “Özür dilerim ama” ifadesinin tam bir özür olduğunu düşünebilir. Açıkça söyleyin: “‘Ama’ sözcüğü özrün bir kısmını geri alır. Özrü söyle, sonra onarımı adlandır.”
Aktarımı gözlemleme: Öyküyü ödünç alınan bir kitapla değiştirin ve çocuğun örnek olmadan özrü ve onarımı kurup kuramadığına bakın.

Göster: Piko, Hece’nin kalemini yanlışlıkla kırdı ve Hece üzülüyor. Onarımı kur: ne olduğunu, özrü ve onarımı yerlerine koy.

Ders 8

Destek ağım

Hedef: Büyük bir duyguda yardım edebilecek güvenilir kişileri adlandırır ve destek istemeyi nasıl açıkça söyleyeceğini anlatır.

Bu ders güvenlik ve destekle ilgilidir. Mesajı sakin tutun: yardım vardır ve yardım istemek cesarettir. Çocuktan hayatındaki gerçek bir kişiyi, gerçek bir sorunu ya da bir sırrı adlandırmasını istemeyin. Çocuk endişe veren bir durum paylaşırsa sakin dinleyin, bunu sır olarak saklayacağınıza söz vermeyin ve güvendiği bir yetişkini ya da okulun destek hizmetini devreye sokun.

Başlangıç: Piko’nun sınavdan önceki öyküsünü okuyun ve sorun: “Piko kimden yardım isteyebilir, kime karşı dikkatli olmalı?”
Destek cümlesi: “Piko’yu yüz yüze tanıyan kim? Yüz yüze yardım edebilecek kim?”
Sık karışıklık: Çocuk, büyük bir kaygıyı tek başına çözmek zorunda olduğunu ya da yardım istemenin başarısızlık olduğunu düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Yardım istemek güçlü bir adımdır. Büyük kaygılar yetişkinlerle paylaşılır.”
Aktarımı gözlemleme: Çocuğun yönlendirme olmadan güvendiği bir yetişkini ve açık bir cümleyi adlandırıp adlandırmadığına bakın. Çocuğun kendi durumunu sormayın; bir çocuk kendi durumunu paylaşırsa, bu yetişkin notundaki adımları izleyin.

Göster: Tosbi yeni bir okulda kendini çok yalnız hissediyor. Bir destek planı kur: kime söyleyeceğini ve ne diyeceğini seç.

Bu setin ilerlemesi

Tamamlanan dersler bu tarayıcıda kalır. Bu seti sıfırlamak diğer Kids derslerini ve diğer ürünlerin verilerini korur.