Yazdırılabilir rehber · 9–10 yaş

Tosbi’nin Ekosistem Defteri: Döngüler, Mevsimler ve Adil Deneyler

Her derste Tosbi’nin kurgusal bir gölet, bitki ya da hava öyküsü kullanılır. Birçok görev bağlar, döngüler ve adil deneyler üzerinedir; cevaplar akıl yürütmeyle kontrol edilebilir. Çocuktan gerçek bir yeri, bir aile meselesini ya da kişisel bir olayı anlatmasını asla istemeyin.

Malzeme: Ekran yeterlidir. İsteğe bağlı: besin zincirini ya da su döngüsünü çizmek için kâğıt ve kurşun kalem. Hiçbir şey kaydedilmez, yazılmaz ya da paylaşılmaz.

Dersleri aç

Neyi gözlemleyebilirsiniz?

Çocuğun oku besinden yiyene doğru izleyip izlemediğine ve adil bir deneyi yalnızca bir şeyi değiştirerek kontrol edip etmediğine bakın.

Bu besin ağındaki bir bağ yok olursa başka neler değişebilir ve önce neyi kontrol ederdin?

Ders 1

Ekosistemdeki bağlar

Hedef: Bir canlının çevresinden neye ihtiyaç duyduğunu ve karşılığında çevresine ne verdiğini adlandırır.

Birçok çocuk canlıları yaşam alanlarından ayrı düşünür. Bağların çoğunun iki yönlü olduğunu gösterin: bitki barınak ya da besin verir; hayvan ise tozlaşmaya yardım ederek ya da tohum taşıyarak karşılık verir. Öyküleri göletteki canlılar üzerine kurun, çocuğun kendi yaşamı üzerine değil.

Başlangıç: Kâğıda bir gölet, bir bitki, bir kurbağa ve bir arı çizin. Sorun: Kurbağa çevresinden neye ihtiyaç duyar?
Destek cümlesi: “Arı çiçekten ne alır, çiçek de arıdan ne alır?”
Sık karışıklık: Çocuk, bağın yalnızca canlıdan yiyeceğine doğru uzandığını düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Birçok bağ iki yönlüdür.”
Aktarımı gözlemleme: Göleti kuru bir tarlayla değiştirip soruyu yeniden sorun. Çocuk, kurbağanın yine su ve besine ihtiyacı olduğunu ve neyi kaybedeceğini söyleyip söylemediğine bakın.

Göster: Bir çekirgenin çevresinden ihtiyaç duyduğu iki şeye dokun.

Ders 2

Besin zincirleri ve besin ağları

Hedef: Bir besin zincirinin tek bir enerji yolunu, bir besin ağının ise birçok zinciri birleştirdiğini açıklar.

Çocuklar okları çoğu zaman bir arkadaşlık ya da ilişki gibi düşünür. Burada her ok, enerjinin besinden yiyene aktığını gösterir. Güneş akışı başlatır, ama bir yiyen değildir. Örnekleri sade tutun; önemli olan yön, tam besin listesi değil.

Başlangıç: Kâğıda bir ot, bir çekirge, bir kurbağa ve bir yılan çizin. Sorun: Enerji nerede başlar ve hangi yöne doğru hareket eder?
Destek cümlesi: “Kurbağa neyi yer? Ok nereden başlamalı?”
Sık karışıklık: Çocuk oku yiyenden besine doğru çizebilir. Açıkça söyleyin: “Ok, besinden başlar ve onu yiyene doğru gösterir.”
Aktarımı gözlemleme: Çekirgeleri çıkarıp kurbağalara ne olacağını sorun. Çocuğun etkiyi yalnızca resme bakarak değil, besin ağına dayanarak açıklayıp açıklayamadığına bakın.

Göster: Bir gölet zinciri kur. Her canlıyı doğru yere koy: önce üretici, sonra küçük yiyen, sonra daha büyük olan.

Ders 3

Ayrıştırıcılar

Hedef: Üreticileri, tüketicileri ve ayrıştırıcıları ayırır; ayrıştırıcıların besinlerin dolaşımını neden sürdürdüğünü açıklar.

Çocuklar ölü şeylerin kendiliğinden yok olduğunu düşünür. Ayrıştırıcılar küçük ya da gizli oldukları için fark edilmesi zor canlılardır. Örnekleri toprak, yer ve yaprak örtüsü üzerinden anlatın; önemli olan geri dönüşümdür.

Başlangıç: Kuru bir yaprağı gösterin ve sorun: “Bir yıl sonra nereye gider?”
Destek cümlesi: “Bunu hangi canlılar parçalayabilir? Toprakta neler kalır?”
Sık karışıklık: Çocuk ayrıştırıcıların yalnızca zararlı olduğunu düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Onlara ihtiyaç vardır; toprağı ve bitkileri beslerler.”
Aktarımı gözlemleme: Yaprağı devrilmiş bir kütükle değiştirip yeniden sorun. Çocuğun ayrıştırıcıları ve toprağı yardım almadan adlandırıp adlandırmadığına bakın.

Göster: Her cümleyi ayır: ölü maddeyi parçalıyor mu, yoksa başka bir şey mi yapıyor?

Ders 4

Su döngüsü

Hedef: Su döngüsünün adımlarını doğru sıraya koyar ve buharlaşmayı sürdüren enerji kaynağını adlandırır.

Çocuklar su döngüsünü tek seferlik bir olay sanabilir ya da bulutların duman olduğunu düşünebilir. Döngüyü bir çember olarak anlatın: aynı su yerler arasında sürekli hareket eder. Resim sırasını kullanın ve suyun tükendiğini ima eden her anlatımdan kaçının.

Başlangıç: Bir kaba az su koyup üstünü saydam bir filmle örtün ve güneşli bir yere bırakın. Sorun: Su nereye gitti?
Destek cümlesi: “Su neye dönüştü? Filmin üstündeki damlalar nereden geldi?”
Sık karışıklık: Çocuk suyun hiçliğe karıştığını düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Su buhara dönüştü ve hâlâ havada, etrafımızda.”
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan enerji kaynağını söylemesini isteyin. Güneş dediğini, bir sihirli güç demediğini gözleyin.

Göster: Yağmurdan sonra bir su birikintisi kurur. Her adımı doğru kutuya koy.

Ders 5

Mevsimler neden değişir

Hedef: Dünyanın eksen eğikliğinin güneş ışığının açısını ve süresini nasıl değiştirdiğini açıklar; nedeni uzaklık olarak görmeyi reddeder.

Uzaklık fikri, mantıklı göründüğü için yaygındır. Eğikliğin hem gündüzün uzunluğunu hem de ışığın eğikliğini açıkladığını gösterin. Çocuklardan tam tarihleri tahmin etmelerini istemeyin; amaç nedeni anlamaktır.

Başlangıç: Bir masanın ortasına bir lamba, önüne eğik bir küre koyun. Sorun: Kürenin hangi kısmı en dik ışığı alır?
Destek cümlesi: “Kürenin üst kısmı hangi yöne eğik? O kısım lambaya daha çok mu bakıyor?”
Sık karışıklık: Çocuk en yakın tarafın en sıcak taraf olduğunu söyleyebilir. Açıkça söyleyin: “Yakınlık neden değil. Işığın ne kadar dik vurduğunu eğiklik belirler.”
Aktarımı gözlemleme: Küreyi eğikliğini koruyarak lambanın etrafında yarım tur kaydırıp soruyu yeniden sorun. Çocuğun cevabı uzaklıkla değil, eğiklikle açıklayıp açıklamadığına bakın.

Göster: Temmuz’da kuzeyde neden yaz olduğunu açıklayan iki bilgiye dokun.

Ders 6

Hava mı, iklim mi?

Hedef: Hava (şu an, birkaç gün) ve iklim (uzun yıllar, bir bölgenin olağan düzeni) hakkındaki cümleleri ayırır.

Çocuklar hava ve iklim sözcüklerini aynı anlamda duyar. Testi basit tutun: zaman aralığı. Tek bir sıcak günün bir iklim eğilimini kanıtladığını ima etmeyin.

Başlangıç: Sorun: “Bugün dışarıda hava nasıl? Burada Temmuz’da genellikle hava nasıl olur?”
Destek cümlesi: “Bunu yanıtlamak için bir tahmine mi yoksa uzun yıllık bir kayda mı ihtiyacın var?”
Sık karışıklık: Çocuk tek bir fırtınanın iklimin değiştiğini kanıtladığını söyleyebilir. Açıkça söyleyin: “Tek bir fırtına hava durumudur. Birçok yılın kayıtları iklimi gösterir.”
Aktarımı gözlemleme: Zaman aralığı eksik bir cümle verip çocuktan tamamlamasını isteyin. Karar vermeden önce bir zaman aralığı seçip seçmediğine bakın.

Göster: Her örneği doğru kutuya koy: hava mı, iklim mi?

Ders 7

Adil bir deney

Hedef: Bir bitki deneyinde değişen değişkeni, sabit tutulanları ve ölçümü adlandırır.

Çocuklar çoğu zaman aynı anda iki şeyi değiştirip yanlış olanı suçlar. Her seferinde tek bir değişkeni değiştirme alışkanlığını gösterin. Bitki deneyi kurgusaldır; gerçek bir uygulama yapılacaksa güvensiz malzeme gerektirmeyen basit bir kurulumla yetinin.

Başlangıç: İki kaba fasulye tohumu koyun. Sorun: Tohumun büyümesine neyin yardımcı olduğunu bulmak için hangi tek şeyi değiştirirsiniz?
Destek cümlesi: “İki kap arasında başka neyin farkı var? O fark sonucu değiştirebilir mi?”
Sık karışıklık: Çocuk, düzenli görünen bir deneyin adil olduğunu düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Adil bir deney yalnızca bir şeyi değiştirir.”
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan ölçümü söylemeden önce değişen değişkeni söylemesini isteyin. Hem sabit tutulanları hem değişeni adlandırıp adlandırmadığına bakın.

Göster: Bir deney, güneş ışığının bitki büyümesini nasıl etkilediğini sınar. Aynı kalması gereken iki şeye dokun.

Ders 8

Doğa için kanıta dayalı seçim

Hedef: Yerel bir sorun için iki eylemi karşılaştırır, her birinin hangi kanıta gerek duyduğunu söyler ve veriyle en iyi desteklenen eylemi seçer.

Çocuklar doğaya karşı güçlü duygular taşıyabilir ve hemen harekete geçmek isteyebilir. Ders duyguyu korur ama önce kanıt ister. Yalnızca kurgusal göletleri ve bitkileri kullanın; çocuktan gerçek bir yeri ya da gerçek bir kişiyi yargılamasını istemeyin.

Başlangıç: Bulanık suyu ve azalan kurbağaları olan bir göleti anlatın. Sorun: Önce neyi kontrol ederdin?
Destek cümlesi: “Seçim yapmana hangi kanıt yardım eder? Bunu sonra yeniden kontrol edebilir misin?”
Sık karışıklık: Çocuk, harekete geçmek için bir duygunun yeterli olduğunu düşünebilir. Açıkça söyleyin: “Duygular önemlidir. Yine de seçmeden önce kanıta bakarız.”
Aktarımı gözlemleme: Göleti başka bir sorunla değiştirip yeniden sorun. Çocuğun bir eylem seçmeden önce kanıt isteyip istemediğine bakın.

Göster: Kanıtı bir kutuya, ondan çıkan eylemi öbür kutuya koy. Fikir ikisine de girmez.

Bu setin ilerlemesi

Tamamlanan dersler bu tarayıcıda kalır. Bu seti sıfırlamak diğer Kids derslerini ve diğer ürünlerin verilerini korur.