Yazdırılabilir rehber · 6–8 yaş

Tosbi’nin Doğa Defteri

Çocuktan seçmeden önce sırayı, ipucunu ya da nedeni söylemesini isteyin. Her derste dört kısa anlatım, üç etkinlik ve ayrı bir gösterme görevi var. Resimler gerçek doğanın basitleştirilmiş modelleridir; bitkiye tanı koymaz, gerçek havayı tahmin etmez, gerçeği izlemenin yerini tutmaz. Her kapalı görevin kabul edilen tek bir son durumu vardır.

Malzeme: Ekran yeterlidir. İsteğe bağlı: kâğıt resim kartları, bir takvim sayfası ve evde zaten bulunan, bir yetişkinle birlikte bakılan bir bitki. Ekilecek tohum, dokunulacak hayvan, dışarıdan toplanacak bir şey, fotoğraf, kayıt, hesap veya zamanlayıcı gerekmez.

Dersleri aç

Neyi gözlemleyebilirsiniz?

Çocuğun önceki yanıtı ezberlemek yerine karşısındaki resmi ya da ipucunu, yani neyin değiştiğini ve neyin aynı kaldığını kullanıp kullanmadığına ve nedenini söyleyip söyleyemediğine bakın. Göstermek, söylemek ve kart taşımak kabul edilir.

“Resimde bunu sana ne söyledi?” veya “Bunu nasıl kontrol edebiliriz?” diye sorun. Yıldız bu ders görevini bu cihazda kaydeder; gelişimi ölçmez, tanı koymaz, ustalık belgesi de değildir.

Ders 1

Bitkinin yaşam döngüsü

Hedef: Fasulye bitkisinin evrelerini tohumdan yeni tohumlu baklalara kadar sıralar ve yeni bir tohumun döngüyü yeniden başlattığını gösterir.

Fasulye ve ayçiçeğini açık modeller olarak kullanın. Gerçek bitkiler birbirinden farklıdır: her tohum büyümez, bitkiler farklı zamanlarda çiçek açar. Bir şey ekmeye, sökmeye veya toplamaya gerek yoktur. Çocuktan bir sonraki evreyi cümleyle söylemesini isteyin; örneğin “Sonra çiçek açar.”

Başlangıç: Beş fasulye resmini art arda dizin ve bitkinin en başta nasıl göründüğünü sorun.
Destek cümlesi: “Bu resimden hemen önce ne var, hemen sonra ne var?”
Sık karışıklık: Çiçekli ya da baklalı bir resim hikâyenin sonu gibi görünebilir. Baklalarda yeni tohumlar var; hikâye sürüyor.
Aktarımı gözlemleme: Ayçiçeği kartlarını kullanın; çocuktan ilk tohumdan yeni tohumlara kadar hikâyeyi anlatmasını isteyin.

Göster: Yeni bir bitki: ayçiçeği dört evrede büyür. 1., 3. ve 4. evrenin resmini yerine koy.

Ders 2

Hayvanın yaşam döngüsü

Hedef: Kelebeğin ve kurbağanın evrelerini yumurtadan yetişkine kadar sıralar ve döngünün dönmesi için yumurtaları yetişkinin bıraktığını gösterir.

Kelebek, kurbağa ve uğur böceğini model olarak kullanın. Hayvanlar farklı biçimlerde büyür: civciv küçük bir tavuğa benzer ama iribaş kurbağaya benzemez. Bu ders için yumurta, iribaş veya tırtıl toplamayın; yabani hayvanlara dokunmayın.

Başlangıç: Kelebeğin hikâyesini ellerinizle anlatın: yumurta, tırtıl, krizalit, kelebek.
Destek cümlesi: “Hayvan yumurtadan çıkar çıkmaz ne yapıyor?”
Sık karışıklık: İribaş ya da tırtıl küçük bir yetişkin değildir. Çocuktan yalnız hayvanı değil, evreyi de adlandırmasını isteyin.
Aktarımı gözlemleme: Uğur böceğine geçin; çocuktan hikâyenin nerede yeniden başladığını bulmasını isteyin.

Göster: Yeni bir hayvan: uğur böceği. Onun döngüsü de dönüyor. İki boş yeri doldur.

Ders 3

Gözlem mi, tahmin mi?

Hedef: Şimdi gördüğümüz, duyduğumuz ya da hissettiğimiz şeyi (gözlem), sonra olacağını düşündüğümüz şeyden (tahmin) ayırır ve bir tahmini yeniden bakarak kontrol eder.

Gözlem, çocuğun şu anda görebildiği, duyabildiği ya da hissedebildiği şeydir. Tahmin, sonra ne olabileceğini söyler. Bir cümle çok kesin ses çıksa bile sonrayı anlatıyor olabilir; “Yarın güneş doğacak” gibi. Çocuk farklı bir sözcük kullanırsa kabul edin ve hangi cümlenin şimdi olanı anlattığını sorun. Gerçek bir tahmin ya da dışarıda gözlem gerekmez.

Başlangıç: İlk cümleyi sesli okuyun ve sorun: Bunu şu anda görebilir ya da duyabilir miyiz?
Destek cümlesi: “Bu şimdi mi oluyor, yoksa sonra olacağını mı düşünüyoruz?”
Sık karışıklık: “Her zaman” gibi çok kesin sözler tahmini bilgi gibi gösterebilir. Henüz kimsenin görüp görmediğini sorun.
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan bir resim hakkında bir tahmin yapmasını ve bunu kontrol etmek için neye bakacağını söylemesini isteyin.

Göster: Tosbi dışarıda, rüzgârlı bir günde. Her cümleyi yerine koy.

Ders 4

Hava mı, mevsim mi?

Hedef: Bir günde değişebilen havayı yaklaşık üç ay süren mevsimden ayırır ve tek günün havasının mevsimi değiştirmediğini söyler.

Hava durumu bugünün gökyüzü, havası ve sıcaklığıdır; mevsim ise takvim yılının uzun bir parçasıdır. Bu ders, Türkiye için, yani dünyanın kuzey yarısı için dört mevsimli modeli kullanır. Kışın sıcak bir gün olabilir. Çocuktan gerçek havayı tahmin etmesini veya güneşe bakmasını istemeyin.

Başlangıç: Gökyüzü kartlarını ve ağaç kartlarını gösterin; hangi grubun daha sık değiştiğini sorun.
Destek cümlesi: “Bu öğleden sonra farklı olabilir mi?”
Sık karışıklık: Güneş, yağmur ve rüzgâr birden fazla mevsimde görülebilir; bu yüzden tek bir hava kartı mevsimi söylemez.
Aktarımı gözlemleme: Başka bir ayla yeni bir defter hikâyesi anlatın; çocuktan mevsimi söylemesini isteyin.

Göster: Aralık ayında sıcak, güneşli bir gün. Hangi cümle doğru?

Ders 5

Aylar ve mevsimler döner

Hedef: Aylar ve mevsimler döngüsünü herhangi bir başlangıçtan sürdürür; Aralık’tan sonra Ocak’ın, kıştan sonra ilkbaharın geldiğini bilir.

Aylar takvime göre verilmiştir. Mevsimler, dünyanın kuzey yarısı için yaygın dört mevsim modelini izler: kış Aralık–Şubat, ilkbahar Mart–Mayıs, yaz Haziran–Ağustos, sonbahar Eylül–Kasım. Güney yarıda, örneğin Avustralya’da mevsimler tersidir ama döngü aynıdır. Gerçek hava ay sınırlarını tam izlemez. Resimler tahmin değil, bir modeldir.

Başlangıç: Ayları birlikte, her ay için bir alkışla söyleyin; Aralık’ta durup sırada ne olduğunu sorun.
Destek cümlesi: “Bu ay hangi mevsimde? Ondan sonra hangi mevsim geliyor?”
Sık karışıklık: Aylar listesi Aralık’ta bitiyor gibi görünür ama yıl bitmez. Çemberi gösterin ve yeniden dolaşın.
Aktarımı gözlemleme: Çemberi Eylül gibi başka bir aydan başlatın; çocuğun bir yılı baştan sona dolaşmasını sağlayın.

Göster: Yeni bir başlangıç: okullar sonbaharda açılır. Üç boş yeri doldur.

Ders 6

Besin zinciri

Hedef: Bitkiyle başlayan üç halkalı bir besin zinciri kurar; bitki yiyenleri hayvan yiyenlerden ayırır.

Bu besin zincirleri, açık örneklerle basitleştirilmiş modellerdir. Birçok hayvan hem bitki hem başka hayvan yer, gerçek besin ağlarında çok daha fazla halka vardır. Anlatımı sakin tutun; ders yalnızca kimin neyi yediğini söyler. Gerçek hayvan besleme ya da izleme gerekmez.

Başlangıç: Önce bitki resmini koyun ve onu kimin yiyebileceğini sorun.
Destek cümlesi: “Bunu kim yer? Peki o hayvanı kim yer?”
Sık karışıklık: En güçlü hayvan zincirin başı değildir. Zincir her zaman kendi besinini yapanla başlar.
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan kartlarla kendi zincirini kurmasını ve sesli söylemesini isteyin.

Göster: Savanda yeni bir zincir. Her birini işine uygun yere koy.

Ders 7

Hayvana uygun yaşam alanı

Hedef: Hayvanları, yiyecek, su ve barınak ihtiyaçlarını karşılayan yaşam alanlarıyla eşleştirir.

Yaşam alanları aynı tür içinde de değişir: kurbağalar, ördekler ve foklar birden fazla yerde yaşayabilir. Kapalı yanıtlar derste belirtilen ihtiyaçlara dayanır; hayvanın yalnız orada yaşadığını söylemez. Çocuktan yabani hayvana yaklaşmasını, onu beslemesini veya ona dokunmasını istemeyin.

Başlangıç: Önce bir hayvanın ihtiyacını sesli okuyun; örneğin “Yumurtaları için suya ihtiyacı var”. Sonra yaşam alanlarını gösterin.
Destek cümlesi: “Bu hayvan yiyeceği nasıl buluyor? Hangi yerde bu var?”
Sık karışıklık: Sevimli bir resim dikkati ihtiyaçlardan uzaklaştırabilir. Hayvanın ne yediğini ve nereye saklanabildiğini sorun.
Aktarımı gözlemleme: Ata gibi yeni bir hayvan verin; ot ve suyu nerede bulacağını sorun.

Göster: Yeni bir yer: deniz. Denizde yaşayan hayvanlara dokun.

Ders 8

Adil bir bitki deneyi

Hedef: Yalnızca bir şeyin farklı olduğu bitki deneyini seçer ve neyin aynı kaldığını söyler.

Bu bir resim deneyidir. Gerçek bir bitkiyi karanlıkta tutmaya, susuz bırakmaya ya da çok sulamaya gerek yoktur. Adil bir deney, bir şeyi değiştirir, geri kalanı aynı tutar. Evde benzer bir şey denemek isterseniz güvenli bir fikir seçin ve birlikte yapın; hiçbir şey kaydedilmez, fotoğraflanmaz ya da gönderilmez. Günlerce karanlıkta tutulan bir bitki genellikle soluk ve zayıf büyür.

Başlangıç: İlk bitki çiftini gösterin ve sorun: Neyi farklı? Neyi aynı?
Destek cümlesi: “Bitkiler farklı görünürse nedeni ne olabilir?”
Sık karışıklık: Bir resimde köşede gizli bir fark kalmışsa resim adilmiş gibi görünebilir. Saksıları, damlaları ve ışığı tek tek kontrol edin.
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan yeni bir soru için değişecek bir şeyi ve aynı kalacak üç şeyi söylemesini isteyin.

Göster: Hangi deneyler adil? Yalnızca bir şeyin farklı olduğu her resme dokun.

Bu setin ilerlemesi

Tamamlanan dersler bu tarayıcıda kalır. Bu seti sıfırlamak diğer Kids derslerini ve diğer ürünlerin verilerini korur.