Kediler ve Köpekler

Kartlar

Nasıl dost olduk?

• 

  Köpeklerin ataları kurtlardı

  Bütün köpekler, bugün artık yaşamayan eski bir kurt türünden gelir. En yakın akrabaları gri kurttur. Bugünkü köpeklere benzeyen yaklaşık 15 bin yıllık köpek kemikleri bulundu.

  Neden? Bazı kurtlar yiyecek artıkları için insanların yaşadığı yerlere yaklaştı. İnsandan korkmayan uysal kurtlar onların yakınında kaldı, yavruları da uysal oldu. Binlerce yıl içinde bu kurtlar avda yardım eden, evi bekleyen dostlara dönüştü.

  Evde dene: Bir büyüğünle bir köpeğin ve bir kurdun resmine bak. Kulaklarında, burunlarında, kuyruklarında neler aynı, neler farklı?

• 

  Kediler fareler sayesinde insanlarla yaşamaya başladı

  Kıbrıs'ta yaklaşık 9.500 yıllık bir mezarda bir insanla bir kedi birlikte gömülmüş bulundu. Bu, insanla kedi dostluğunun bilinen en eski izlerinden biridir.

  Neden? İnsanlar tahıl yetiştirip ambarlarda saklamaya başlayınca ambarlara fareler geldi. Fareleri avlayan yaban kedileri de insanların yanına yerleşti. İnsanlar ürünlerini koruyan bu avcıları sevdi, kediler de kendi isteğiyle kaldı.

  Evde dene: Tanıdığın bir kedinin oyuncak bir fareyle ya da bir ipin ucuyla oynayışını izle. Önce çömelip bekliyor mu, sonra sıçrıyor mu?

• 

  Kangal ve Van kedisi bu topraklardan

  Kangal köpeği adını Sivas'ın Kangal ilçesinden alır ve koyun sürülerini korur. Bembeyaz Van kedilerinin bazılarının gözleri farklı renktir, biri mavi, öbürü kehribar sarısı olabilir.

  Neden? Kangal sürüyle birlikte büyür ve onu ailesi gibi sahiplenir, yabancılara karşı temkinlidir. Van kedisinin yavruları gri gözlerle doğar. Göz renkleri 25 günlükken değişmeye başlar, 40 güne doğru belli olur.

  Evde dene: Türkiye haritasında Sivas'ı ve Van'ı bul. İki şehir birbirine yakın mı, uzak mı?

Dünyayı nasıl algılarlar?

• 

  Köpek dünyayı burnuyla görür

  Bir köpeğin burnunda 300 milyona kadar koku alıcı vardır, bizimkinde ise yaklaşık 6 milyon. Bir bilim insanına göre köpek, iki olimpik havuz dolusu suya karıştırılmış bir çay kaşığı şekeri bile koklayabilir.

  Neden? Köpeğin beyninde kokuları çözen bölüm, oranına göre bizimkinden 40 kat büyüktür. Yürüyüşte her ağacı koklayan bir köpek aslında haber okur. Oradan hangi hayvanların geçtiğini öğrenir.

  Evde dene: Gözlerini kapat, bir büyüğün sana sırayla limon, portakal kabuğu ve tarçın koklatsın. Kaçını bildin? Bir köpek bunu çok daha kolay yapardı.

• 

  Kedinin bıyıkları bir ölçü şeridi gibidir

  Kedinin bıyıkları normal tüylerinden iki kat kalındır ve kökleri öbür tüylerden üç kat derindedir. Her bıyığın dibinde çok sayıda sinir ucu vardır.

  Neden? Bıyıklar kabaca kedinin gövdesi kadar geniş açılır, bir ölçü şeridi gibi çalışır. Kedi başını bir aralığa sokup bıyıkları kenarlara değerse oradan geçemeyeceğini anlar. Bıyıklar havanın kıpırdamasını da sezer, bu yüzden bir kedinin bıyığı asla kesilmez.

  Evde dene: Tanıdığın bir kedinin bıyıklarını izle. Merak edince bıyıklar öne doğru uzanır, korkunca yüzüne yapışır.

• 

  Mırlamak çoğu zaman mutluluk demektir, ama her zaman değil

  Kediler çoğu zaman mutlu ve rahatken mırlar. Anne kedi yavrularına “her şey yolunda” demek için mırlar, yavrular da emerken mırlar.

  Neden? Kediler hasta, yaralı ya da korkmuşken de mırlayabilir, belki kendilerini böyle sakinleştirirler. Bu yüzden yalnız sese değil, kulaklara, gözlere ve gövdeye de bakarız.

  Evde dene: Tanıdığın bir kedi yanında mırlarken kulaklarına ve gözlerine bak. Kulakları rahat ve önde mi? Gözleri yarı kapalı mı?

• 

  Köpekler pek terlemez, dilleriyle serinler

  Biz bütün derimizle terleriz, köpeklerin ter bezleri ise çoğunlukla pati yastıklarındadır. Köpekler dillerini çıkarıp hızlı hızlı soluyarak serinler.

  Neden? Soluyunca ağızdaki nem buharlaşır ve vücut soğur, ama bu terlemek kadar iyi işe yaramaz. Dışarısı 22 derecedeyken kapalı bir arabanın içi kısa sürede 47 dereceye çıkabilir. Bu yüzden bir köpek arabada asla bırakılmaz.

  Evde dene: Yazın bir büyüğünle kapının önüne ya da balkona temiz su dolu bir kap koyun. Sokaktaki kediler ve köpekler de suya ihtiyaç duyar.

Onları anlamak ve korumak

• 

  Kuyruk sallamak her zaman “mutluyum” demek değildir

  Sallanan kuyruk, köpeğin heyecanlı olduğunu söyler. Bu heyecan sevinç de olabilir, kızgınlık da.

  Neden? Bütün gövdeyi kıvıran geniş, yavaş bir sallanış rahat bir köpeği gösterir. Havaya dikilmiş, sert ve hızlı titreyen bir kuyruk ise gergin bir köpeği. Bu yüzden kulaklara, gözlere, ağza ve duruşa da birlikte bakarız.

  Evde dene: Bir köpeği uzaktan izle. Kuyruğu nasıl sallanıyor? Kulakları ve gövdesi ne anlatıyor? Gördüklerini bir büyüğüne anlat.

• 

  Yavaş bir göz kırpışı kediye “sana güveniyorum” der

  Bilim insanları kedilere yavaşça göz kırptı. Kediler de yavaşça göz kırparak karşılık verdi ve göz kırpan kişiye daha çok yaklaştı.

  Neden? Bir kediye uzun uzun dik dik bakmak onu tedirgin edebilir. Gözleri yavaşça kısıp kapatmak ise “sana güveniyorum” demek gibidir. Dik kuyruk da kedilerin merhaba deme biçimidir.

  Evde dene: Tanıdığın bir kediye biraz uzaktan bak. Gözlerini yavaşça yarıya kadar kapat, birkaç saniye bekle, sonra tamamen aç. Kedi de sana yavaşça göz kırpıyor mu?

• 

  Tanımadığın bir köpek gelirse ağaç ol

  Tanımadığın bir köpek sana doğru koşarsa kaçma, bağırma. Ağaç gibi dur, ellerini dal gibi önünde kavuştur, ayaklarına bak ve içinden say.

  Neden? Koşan bir çocuk köpeğe kaçan bir oyun arkadaşı gibi görünür, köpek de peşinden gelir. Kıpırdamayan bir ağaç ise sıkıcıdır, köpek çoğu zaman koklayıp gider. Sonra yavaşça uzaklaş ve olanı bir büyüğe anlat.

  Evde dene: Bir büyüğünle “ağaç ol” oyunu oyna. O “köpek geliyor” deyince ellerini kavuştur, ayaklarına bak ve içinden 10'a kadar say.

• 

  Kedilere süt, köpeklere çikolata verilmez

  Kedilerin çoğu büyüyünce sütteki şekeri sindiremez, inek sütü karınlarını ağrıtabilir. Çikolata, üzüm ve soğan da kedilere ve köpeklere zarar verir.

  Neden? Yavru kedinin vücudu anne sütünü sindirir, büyüdükçe bu yeteneği azalır. Bizim için lezzetli olan her şey onlar için iyi değildir. Bir hayvana yiyecek vermeden önce sahibine sor.

  Evde dene: Bir büyüğünle mutfaktaki yiyeceklere bakın. Hangilerini bir köpek ya da kedi asla yememeli? Bir liste yapıp buzdolabına asın.

• 

  Bir hayvan seni ısırır ya da tırmalarsa hemen söyle

  Bir kedi ya da köpek seni ısırır veya tırmalarsa, yara küçük olsa bile hemen bir yetişkine söyle. Yara bol su ve sabunla en az 15 dakika yıkanır, sonra bir sağlık kuruluşuna gidilir.

  Neden? Bazı hastalıklar hayvanın salyasıyla bulaşabilir, en tehlikelisi kuduzdur. Hemen yıkanan yara ve doktorun yapacağı aşı kuduzu önler. Bu yüzden saklamak değil, söylemek cesaret ister.

  Evde dene: Bir büyüğünle evinize en yakın aile sağlığı merkezinin ya da hastanenin nerede olduğunu öğrenin.

Ne anlatıyor?

Piko hayvan dilini öğreniyor. Her sayfada köpeğe ya da kediye bak ve Piko'nun notunu oku. Sonra hayvanın ne anlattığını ve senin ne yapacağını seç.

Kediler ve Köpekler quizi

On soru, tek tek. Yanlış cevap kayıp sayılmaz: bir daha dene, ipucu yanında.

Oyunlar ve bilgi sayfaları

• Piko'nin sayfası
• Nazik Sözler Atölyesi
• Duygu Yüzü
• Hayvan Kâşifi