6–8 yaş · 8 küçük keşif
Hece’yle Sesler ve Sözcükler
Sesler ve sözcükler üzerine sekiz ders: sesleri birleştirmek, sözcüğü seslerine ayırmak, ses ve harf eşlemek, hece kurmak, kısa sözcükleri okumak, tek bir sesi değiştirmek, kısa bir cümleyi anlamak ve resme uyan cümleyi seçmek.
- Öğren
- Oyna
- Göster
Bir ders seç. Dilediğin keşfe yeniden dönebilirsin.
Dersleri oku
Sesleri birleştir
Üç ya da dört ayrı sesi birleştirip tek bir sözcük yapar.
Hece sesleri tek tek söylüyor: k, e, d, i. Şimdi sesleri hızla birbirine yaklaştır: kedi! Bir sözcük çıktı.
Sesleri birleştirmek için önce ilk iki sesi söyle: ke. Sonra bir ses ekle: ked. En sonda son sesi ekle: kedi. Sesleri sırayla ekle ve hiçbirini atlama.
Dikkat: bir ses eksik kalırsa sözcük tamamlanmaz. k, e, d seslerinden kedi çıkmaz, çünkü son ses olan i yok. Sesler yer değiştirirse de başka bir şey çıkar.
Şimdi sen dene. Hece b, a, l seslerini söylüyor. Üç sesi sırayla birleştir. Hangi sözcük çıktı?
Sözcüğü seslerine ayır
Kısa bir sözcüğü ayrı seslerine ayırır.
“Su” sözcüğünü yavaş söyle: s… u. İki ses duyuyoruz. Hece her ses için bir kart koyuyor.
“Kedi” sözcüğünde dört ses var: k, e, d, i. Türkçede bir harf bir sesi gösterir. Bu yüzden harfleri sayarak da sesleri sayabiliriz.
Dikkat: hece ile ses aynı şey değil. “Elma” iki heceden oluşur: el-ma. Ama dört sesi var: e, l, m, a. Parçaları değil, sesleri sayıyoruz.
Şimdi sen dene. “Dal” sözcüğünü yavaş söyle. Kaç ses duyuyorsun? Sesleri sırayla say: ilk, ortadaki, son.
Ses ve harf
Bir resim sözcüğünün ilk ya da son sesini, onu gösteren harfle eşler.
Her harf bir sesi gösterir. “Masa” sözcüğünün ilk sesi m’dir ve bu sesi m harfi gösterir. Sesi dinleriz, sonra harfini buluruz.
Bir sözcüğün başındaki ve sonundaki sesi dinleyebiliriz. “Taş” sözcüğü t sesiyle başlar, ş sesiyle biter. Her sesin kendi harfi var: t ve ş.
Dikkat: b ve d harfleri birbirine benzer ama başka sesler gösterir. “Bal” b ile, “dal” d ile başlar. Önce sesi dinle, sonra harfi seç.
Şimdi sen dene. “Kar” sözcüğünü yavaş söyle. İlk ses hangi harfle gösterilir? Son ses hangi harfle gösterilir?
Heceleri kur
İki ya da üç heceli bir sözcüğü, hecelerini söylendikleri sırayla dizerek kurar.
Bir sözcüğü söylerken ağzımız birkaç kez açılır. Her açılışta bir hece çıkar. “Baba” sözcüğünde iki hece var: ba ve ba. Her hecede bir ünlü ses bulunur.
Heceleri yan yana koyunca sözcük kurulur: el ile ma birleşince elma olur. Sıra değişirse sözcük bozulur: ma-el artık elma değildir.
Dikkat: iki ünlü arasında tek ünsüz varsa o ünsüz sonraki heceye gider: ka-lem. İki ünsüz yan yanaysa ayrılırlar: el-ma. Bu yüzden “kal-em” değil, “ka-lem” deriz.
Şimdi sen dene. “Sabun” sözcüğünü yavaş söyle. Ağzın kaç kez açılıyor? Birinci hece ne, ikinci hece ne?
Sözcüğü oku
Kısa ve düzenli yazılmış bir sözcüğü, seslerini soldan sağa söyleyerek okur.
Türkçede bir harf bir sesi gösterir. Okurken harfleri soldan sağa sırayla söyler, sonra birleştiririz: b, a, l: bal!
Bir sözcüğü çözmek için önce ilk harfe, sonra ikinci harfe, sonra üçüncü harfe bakarız. Sesleri birleştirince sözcüğü okuruz: t, o, p: top.
Dikkat: tek harf değişince başka sözcük olur. “Kar” ile “kaş” yalnız son harfte ayrılır. İlk harfe bakıp tahmin etme; sözcüğün tamamını oku.
Şimdi sen dene. Kartta bir sözcük yazıyor. Harfleri soldan sağa söyle ve birleştir. Hangi sözcüğü okudun?
Bir sesi değiştir
Kısa bir sözcükte her seferinde yalnız bir sesi değiştirerek yeni sözcükler yapar.
Bir sözcükte yalnız bir sesi değiştirirsek başka bir sözcük çıkabilir. “Kal” sözcüğünde k yerine b koyalım: bal. Şimdi b yerine d koyalım: dal. Yalnız ilk ses değişti; a ve l aynı kaldı.
Son sesi de değiştirebiliriz. “Kar” sözcüğünde r yerine ş koyarsak kaş olur. Ortadaki sesi de değiştirebiliriz: kaş sözcüğünde a yerine u koyarsak kuş olur.
Dikkat: iki sesi birden değiştirirsek bu tek bir adım olmaz. “Nar” ile “kaş” iki sesle ayrılır: n ile k, r ile ş. Her adımda yalnız bir sesi değiştir.
Şimdi sen dene. “Zar” sözcüğünde ilk sesi n yap. Hangi sözcük çıktı? Hangi sesler aynı kaldı?
Cümleyi oku
Kısa bir cümleyi sözcük sözcük okur ve ne anlattığını söyler.
Cümle bir şey anlatır. Büyük harfle başlar, noktayla biter. Sözcükleri soldan sağa okuruz: Arı uçuyor.
Her sözcüğü oku, sonra bütün cümleyi düşün: “Kedi süt içiyor.” Kim içiyor? Kedi. Ne içiyor? Süt.
Cümle yalnız yazdığını söyler. “Kedi süt içiyor.” cümlesi kedinin siyah ya da beyaz olduğunu söylemez. Yalnız okuduğumuz sözcüklerden yararlanırız.
Şimdi sen dene: “Balık suda yüzer.” Kim yüzer? Nerede yüzer? Cümleyi sözcük sözcük yüksek sesle oku, sonra yanıtla.
Resme uygun cümle
Yeri söyleyen sözcük dahil her sözcüğü okuyarak bir resme uyan cümleyi seçer.
Bir cümle bir resme uyabilir. Cümleyi oku, sonra resme bak: “Top masanın üstünde.” Top nerede? Masanın üstünde. “Üstünde” sözcüğü yeri söylüyor.
Tek bir sözcük resmi değiştirebilir. “Kedi kutunun içinde.” Resimde de kedi kutunun içinde. Cümle “üstünde” deseydi kedi kutunun üstünde olurdu.
Dikkat: bir sözcük farklıysa resim de farklıdır. “Kedi kutunun yanında.” cümlesi, kedinin kutunun içinde olduğu resme uymaz. Seçmeden önce bütün sözcükleri oku.
Şimdi sen dene: “Top masanın yanında.” Hangi sözcük yeri söylüyor? Resimde top nerede olur?