Yazdırılabilir rehber · 6–8 yaş

Tosbi’nin Vücut Defteri

Çocuktan seçmeden önce ipucunu ya da nedeni söylemesini isteyin: bu haberi hangi duyu alıyor, kemik ya da kas ne işe yarıyor, kalp neyi itiyor. Her derste dört kısa anlatım, üç etkinlik ve ayrı bir gösterme görevi var. Resimler vücudun basit modelleridir; tıbbi çizim değildir, gerçek bir vücudun nasıl göründüğünü göstermez, kimsenin sağlığını denetlemez, bir yetişkinin önerisinin yerini tutmaz. Her kapalı görevin kabul edilen tek bir son durumu vardır.

Malzeme: Ekran yeterlidir. İsteğe bağlı: kâğıt resim kartları. Hiçbir şey tadılmaz, koklanmaz, başkasının vücuduna dokunulmaz, ölçülmez; fotoğraf, kayıt, hesap veya zamanlayıcı gerekmez. Kimsenin nabız yoklaması, nefesini tutması, kasını kasması ya da vücudundan bir bölümü göstermesi gerekmez.

Dersleri aç

Neyi gözlemleyebilirsiniz?

Çocuğun önceki yanıtı ezberlemek yerine karşısındaki ipucunu, yani göğsün genişliğini, kasın uzunluğunu ya da vuruş sayısını kullanıp kullanmadığına ve nedenini söyleyip söyleyemediğine bakın. Göstermek, söylemek ve kart taşımak kabul edilir. Bazı çocuklar dünyayı farklı yollarla algılar; her yol kabul edilir.

“Resimde bunu sana ne söyledi?” veya “Vücut güçlü bir sinyal verirse kim yardım edebilir?” diye sorun. Yıldız bu ders görevini bu cihazda kaydeder; sağlığı ölçmez, hiçbir vücudu denetlemez, ustalık belgesi de değildir.

Ders 1

Hangi duyu ne söyler?

Hedef: Renk, ses, koku ya da pürüzlü bir yüzey gibi bir ipucunu, onu alan vücut bölümüyle (göz, kulak, burun, dil, deri) eşleştirir.

Resimleri basit modeller olarak kullanın: her duyu bir tür haber alır. Gerçekte duyular iç içedir ve birlikte çalışır, herkes de dünyayı aynı yolla algılamaz; bunu 3. ders ele alır. Bu ders için bir şey tatmaya, koklamaya, dokunmaya ya da dinlemeye gerek yoktur. İpucunu ve vücut bölümünü adlandıran her ifadeyi kabul edin; örneğin “Kırmızıyı gözümle görürüm.”

Başlangıç: Birlikte bir resme bakın ve nasıl bir haber getirdiğini sorun: renk mi, ses mi, koku mu, yoksa dokunulacak bir şey mi?
Destek cümlesi: “Ona bakıyor muyuz, onu dinliyor muyuz, onu kokluyor muyuz yoksa ona dokunuyor muyuz?”
Sık karışıklık: Koku ile lezzet birbirine yakın göründüğü için çocuk kokuyu dile verebilir. Şimdilik çiftleri ayrı tutun: kokuları burun, tatlıyı ve ekşiyi dil alır.
Aktarımı gözlemleme: Resmi değiştirin; örneğin davuldan zile geçin ve çocuğa seçmeden önce duyuyu yeniden söylemesini sorun.

Göster: Tosbi bir bahçede. Çiçeğin pembe taç yapraklarını görüyor, vızıldayan bir arıyı duyuyor, çiçeğin kokusunu alıyor. Bu haberleri getiren üç vücut bölümüne dokun.

Ders 2

Duyular birlikte çalışır

Hedef: Bir sahnedeki her haberi hangi duyunun getirdiğini söyler ve iki duyunun birlikte tek bir duyudan daha çok şey anlattığını belirtir.

Duyular nadiren tek başına çalışır: bir sahne çoğu zaman birkaç duyuya birden haber verir ve bir duyu ötekini kontrol edebilir. Top öyküsündeki sıra, duyulardan değil öyküden gelir. Çocuktan gözlerini kapatmasını, kulaklarını örtmesini ya da bir duyusunu sınamasını istemeyin; resimler yeterlidir.

Başlangıç: Pencereye yağmur yağması gibi küçük bir öyküyü sesli anlatın ve Tosbi’nin hangi duyuları kullanabileceğini sorun.
Destek cümlesi: “Gözler Tosbi’ye ne söyledi? Kulaklar neyi ekledi?”
Sık karışıklık: Çocuk tek bir duyunun yeterli olduğunu düşünebilir. Kâğıttan bir çiçeğin gözleri kandırdığını ama burnu kandıramadığını gösterin.
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan bir otobüs yolculuğunu hayal etmesini, iki duyuyu ve her birinin ne söylediğini söylemesini isteyin.

Göster: Tosbi parkta. Her haberin yanına doğru vücut bölümünü koy.

Ders 3

Farklı algılama yolları

Hedef: Gözlüğü, işitme cihazını, Braille’i ve işaret dilini kullandıkları duyuyla eşleştirir; dünyayı farklı algılayan bir arkadaşla karşılaşırken nazik ve saygılı bir davranış seçer.

İnsanlar dünyayı pek çok yolla algılar ve paylaşır; kimse eksik değildir. Gözlük, işitme cihazı, Braille ve işaret dili sıradan araçlar ve yazma ile konuşma biçimleridir. İşaret dilleri ülkeden ülkeye değişir. Çocuğa kendi görmesini ya da işitmesini, gerçek bir sınıf arkadaşınınkini sormayın; kimseyi göstermeyin. Konuşmayı resimlerde tutun: her biri ne işe yarıyor ve nasıl nazik davranılır.

Başlangıç: Dört resmi gösterin ve her birinin bir kişinin ne yapmasına yardım ettiğini sorun.
Destek cümlesi: “Kişi mesajı almak için neyi kullanıyor: bakmayı, dinlemeyi, dokunmayı?”
Sık karışıklık: Çocuk bir yardımcı aracın bir şeyi “beceremeyen” biri için olduğunu söyleyebilir. Açıkça söyleyin: yardımcı araç bir kalem gibi bir araçtır ve herkes araç kullanabilir.
Aktarımı gözlemleme: Çocuğa işaret dili ya da Braille kullanan bir arkadaşın oyuna nasıl katılabileceğini sorun; arkadaşa sormakla başlayan fikirleri dinleyin.

Göster: Tosbi’nin yeni arkadaşı işaret dili kullanıyor. Tosbi’nin önce ne yaptığını, sonra ne yaptığını yerine koy.

Ders 4

İskeletin işi

Hedef: İskeletin iki işini söyler: vücudu ayakta tutar ve yumuşak parçaları korur. Kafatası beyni, kaburgalar kalbi ve akciğerleri korur.

İskelet basit bir model olarak gösterilir. Yetişkinde 206 kemik vardır; bebekler daha çok ve daha yumuşak kemikle doğar, bunlar büyürken birleşir. Gerçek kemikler kan hücresi de üretir, mineral depolar; omurganın küçük kemikleri arasında yumuşak yastıkçıklar vardır. Bu ayrıntılar yetişkinler içindir. Kafatası ve kaburgalar korur ama hiçbir kemik kimseyi kırılmaz yapmaz. Çocuktan kendi kaburgalarını yoklamasını ya da kimseye bastırmasını istemeyin; resimler yeterlidir.

Başlangıç: Kafatası, kaburga ve omurga resimlerini gösterin ve her birinin vücudun hangi bölümünü kapladığını ya da ayakta tuttuğunu sorun.
Destek cümlesi: “Hangisi yumuşak ve bir kapağa ihtiyaç duyuyor? Hangisi sert ve kapak olabilir?”
Sık karışıklık: Çocuk kemiklerin lastik gibi eğildiğini ya da kaburgaların tek parça bir levha olduğunu düşünebilir. Kaburgalar arasındaki küçük boşlukları ve omurgadaki çok sayıda küçük kemiği gösterin.
Aktarımı gözlemleme: Çocuğa bir kaplumbağanın kabuğunun neyi koruduğunu sorun; “yumuşak vücudunu” yanıtını ve kabuğun iskeletinin bir parçası olduğu düşüncesini dinleyin.

Göster: Kaplumbağanın bir kabuğu var ve kabuk iskeletinin bir parçasıdır. Her sert koruyucuyu, koruduğu şeyin yanına koy.

Ders 5

Kaslar kemikleri çeker

Hedef: Bir kasın kemiği çekerek hareket ettirdiğini gösterir: kısa ve kalın bir kas bükülü bir kol, uzun ve ince bir kas düz bir kol demektir.

Bu, her bükülme için tek bir kas içeren bir modeldir. Gerçek kol ve bacaklarda çiftler hâlinde çalışan birçok kas vardır: bir grup eklemi bükmek için, bir başka grup düzeltmek için çeker. Kas yalnız kasılınca çeker ve kemiklere tendon denilen sağlam bağlarla bağlıdır. Kırmızı biçimler kasın kısalıp kalınlaştığını gösterir ama çizimler basitleştirilmiştir. Çocuktan kendi kaslarını kasmasını, bir şey kaldırmasını ya da sınamasını istemeyin.

Başlangıç: Düz kola ve bükülü kola yan yana bakın ve kırmızı kasa ne olduğunu sorun.
Destek cümlesi: “Kas uzun ve ince mi, kısa ve kalın mı? Kol nasıl bükülmüş?”
Sık karışıklık: Çocuk kasın kemiği ittiğini düşünebilir. İpi kullanın: ip bir arabayı çekebilir ama itemez.
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan kol düzden bükülüye geçerken kasın ne yaptığını sözle anlatmasını isteyin; “kısalır”, “çeker” ve “kalınlaşır” sözlerini dinleyin.

Göster: Şimdi bir bacak. Uyluğun arkasındaki kas dizi büker. Bu kas gitgide kısalırken bacakları sırala. En uzun kasla başla.

Ders 6

Kalp bir pompadır

Hedef: Kalbin, kanı vücutta bir döngü içinde dolaştıran bir pompa olduğunu söyler; yavaş ya da hızlı nabız vuruşlarını dinlenmeyle ya da koşmayla eşleştirir.

Kalp, yumruk büyüklüğünde, kaslı bir pompadır. Bu ders tek bir döngü kullanır. Gerçekte kan iki döngü yapar: biri akciğerlerden, biri vücudun geri kalanından geçer; kalbin dört odacığı vardır. Nabız, kalbin itişinin bir damarda hissedilmesidir. Çocuktan nabız almasını ya da saymasını, koşmasını ya da başkasıyla karşılaştırmasını istemeyin: üç ve sekiz vuruşlu resimler yavaş ve hızlı için yalnızca bir modeldir. Dinlenme hızı kişiden kişiye değişir.

Başlangıç: Döngü resmini gösterin ve parmakla yavaşça izleyin: kalpten çıkıp ona geri dönüyor.
Destek cümlesi: “Kan sonra nereye gidiyor? Sonunda nereye varıyor?”
Sık karışıklık: Çocuk kanın ayak parmaklarında tükendiğini düşünebilir. Döngüyü kullanın: kan kalbe geri döner.
Aktarımı gözlemleme: Bir yarış ile bir şekerleme öykülerinden hangisinin hızlı vuruş gerektirdiğini sorun; nedeni dinleyin: vücut daha çok çalışıyor.

Göster: Tosbi’nin arkadaşı bir yarış koşuyor, sonra oturup kitap okuyor. Her resmi yerine koy.

Ders 7

Akciğerler havayla dolar

Hedef: Nefes alırken akciğerlerin dolduğunu ve göğsün genişlediğini, nefes verirken göğsün daraldığını, havanın mideye değil akciğerlere gittiğini gösterir.

Akciğerler süngerimsidir, kas değildir. Onların altındaki kas olan diyafram ve kaburgalar arasındaki kaslar göğsü genişletir, hava içeri akar; gevşeyince göğüs daralır, hava dışarı akar. Çizimler basitleştirilmiştir: kaburgalar yalnız biraz dışarı hareket eder ve gerçek soluk borusu iki dala ayrılır. Çocuktan nefesini tutmasını, derin ya da hızlı nefes almasını istemeyin; resimler yeterlidir.

Başlangıç: İki göğüs resmini gösterin ve hangi göğsün daha geniş olduğunu sorun.
Destek cümlesi: “Hangisinde hava için daha çok yer var? Hangisi nefes alıyor?”
Sık karışıklık: Çocuk havanın karna indiğini düşünebilir. Midenin yiyecek ve içecek için olduğunu, soluk borusunun akciğerlere gittiğini gösterin.
Aktarımı gözlemleme: Biri nefes alırken göğüste neyin farklı olduğunu sorun; “daha geniş” yanıtını dinleyin.

Göster: Tosbi bir balon şişiriyor. Öykünün her bölümünü resmiyle eşleştir.

Ders 8

Bir yetişkine söylemek

Hedef: Vücut ağrı, baş dönmesi ya da nefes darlığı gibi güçlü bir sinyal verdiğinde güvendiği bir yetişkine hemen söylemeyi seçer.

Bu ders yalnızca vücut ağrı, baş dönmesi ya da nefes darlığı gibi güçlü bir sinyal verdiğinde güvenilir bir yetişkine söylemekle ilgilidir. Neyin ters gittiğini anlamayı ya da ne yapılacağını öğretmez; bu yetişkinin ve doğru yardımın işidir. Bir çocuk size gerçek bir sinyalden söz ederse onu dinleyin, teşekkür edin ve hemen doğru yardımı sağlayın. Çocuğa gerçek belirtilerini, sağlığını ya da geçmişte olanları sormayın; bu sayfayı kimsenin sağlığını denetlemek için kullanmayın. Çocuk güvendiği yetişkinleri kendisi söyleyebilir; her çocuğun evde ve okulda en az birini bildiğinden emin olun.

Başlangıç: Üç sinyal resmini gösterin ve vücudun yardım istediğini söyleyin. Çocuğun kime söyleyebileceğini sorun.
Destek cümlesi: “Evde güvendiğin bir yetişkin kim? Okulda?”
Sık karışıklık: Çocuk bekleyip görmek isteyebilir ya da rahatsız etmekten çekinebilir. Erken söylemenin her zaman hoş karşılandığını açıkça söyleyin.
Aktarımı gözlemleme: Çocuktan cümlenin tamamını söylemesini isteyin: “Vücudum bana bir sinyal veriyor. Bir yetişkine söylemeliyim.”

Göster: Tosbi dışarıda oynuyor ve birdenbire nefes almakta zorlanıyor. Öyküyü yerine koy.

Bu setin ilerlemesi

Tamamlanan dersler bu tarayıcıda kalır. Bu seti sıfırlamak diğer Kids derslerini ve diğer ürünlerin verilerini korur.